Su Verimliliği

27 Aralık 2024 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Verimliliği Yönetmeliği, su kaynaklarının korunması ve etkin kullanımını sağlamak amacıyla önemli düzenlemeler getirmiştir. Yönetmelik, su verimliliği sisteminin kurulması, izlenmesi ve belgelendirilmesi ile il düzeyinde su yönetim planlarının hazırlanmasına yönelik uygulamaları kapsamaktadır.

Su Verimliliği Sistemi kapsamında, sektörel su verimliliği hedeflerinin belirlenmesi ve bu hedeflere uyum sağlanması, sektörel planlamanın yapılması, su kullanım verilerinin kayıt altına alınması, tüm sektörlerde su verimliliği teknolojilerinin yaygınlaştırılması temel esaslar olarak benimsenmiştir.

Sürecin etkin yönetimi ve izlenmesi amacıyla, Bakanlık tarafından geliştirilen çevrimiçi platform olan Su Verimliliği Bilgi Sistemi, su verimliliği sisteminin kurulması ve belgelendirme süreçlerinin yanı sıra il planlarının hazırlanmasına ilişkin süreçlerin yürütülmesini desteklemektedir.

Bu yeni düzenleme, suyun sürdürülebilir yönetimi için tüm sektörlerde teknolojik dönüşümü teşvik ederken, su kaynaklarının geleceğe taşınmasını hedeflemektedir.

Endüstriyel faaliyetler alanında su verimliliği belgesi için zaman aralıkları tablo-1 de yer almaktadır.

Aşağıdaki tabloda, su verimliliği için endüstriyel düzeyde yapılması gerekenleri bir araya getirdik. Bu adımları hayata geçirerek, hem çevremize hem de geleceğimize katkıda bulunabiliriz. Unutmayalım, her damla suyun kıymeti var!

Su Verimliliği Rehber Dokümanları Serisi

Gıda Ürünlerinin İmalatı – İyi Yönetim Uygulamaları

•Atıksu yönetimi, üretimden nihai bertarafa kadar, toplama, arıtma ve yeniden kullanım süreçlerini kapsayan bütünsel bir yaklaşımı gerektirir. Uygun arıtma teknolojisi, arazi mevcudiyeti, istenen su kalitesi ve yönetmeliklere uyum gibi faktörlere bağlıdır. Arıtılmış atıksuyun yeniden kullanımı, tatlı su talebini azaltırken çevresel etkileri de hafifletir.

•Entegre yönetim, su tüketimi, atıksu miktarı ve kirlilik yüklerini %25’e kadar azaltabilir. Geri ödeme süresi ise 1-10 yıl arasında değişmektedir.

•ÇYS, işletmelerin çevresel etkilerini minimize ederek ekonomik performanslarını artırmayı hedefler. En yaygın standartlardan ISO 14001 ve EMAS, çevre politikalarının geliştirilmesi, izlenmesi ve raporlanmasını sağlar. ÇYS’nin faydaları arasında kaynak ve maliyet tasarrufu, ceza risklerinin azalması, küresel standartlara uyum ve rekabet avantajı bulunmaktadır. Su yönetimi açısından ISO 14046 Su Ayak İzi ve ISO 46001 Su Verimliliği standartları, tatlı su kullanımını optimize etmeye ve çevresel etkileri azaltmaya yöneliktir. ÇYS uygulamalarıyla su tüketiminde %3-5 tasarruf sağlanabilir ve uygulama süreci genellikle 8-12 ay sürer.

•Personelin teknik eğitimlerle su tasarrufu ve verimliliği konularında bilinçlendirilmesi, su tüketimini ve maliyetlerini azaltırken, geri kazanımı teşvik eder. Özellikle su yoğun proseslerde, personelin bilgi eksikliği aşırı tüketim ve atık oluşumuna yol açabilir. Soğutma kuleleri gibi kritik alanlarda eğitilmiş personel, su kullanımını optimize edebilir.

•Eğitimlerle su tasarrufu politikalarına personelin dahil edilmesi ve düzenli raporlama motivasyonu artırır. Bu girişimler, orta ve uzun vadede teknik, ekonomik ve çevresel faydalar sağlar.

•Üretim planlamasının su verimliliği dikkate alınarak yapılması, su tüketimi ve atıksu miktarını azaltır. Proseslerin optimize edilmesi veya birleştirilmesi, iş gücü, kaynak ve çevresel maliyetleri düşürerek verimliliği artırır. Bu yöntem, su tasarrufu sağlarken zaman yönetimi açısından da avantaj sunar.

•Endüstriyel tesislerde su ve atıksu yönetimi için kısa, orta ve uzun vadeli bir eylem planı hazırlanması su verimliliği açısından kritik öneme sahiptir. Bu kapsamda, tesis genelinde su ihtiyaçları ve kullanım noktalarındaki kalite gereksinimlerinin belirlenmesi, atıksu oluşum noktaları ve karakterizasyonunun yapılması gereklidir. Uygulanacak tedbirlerin belirlenmesi ve fizibilite analizleriyle sürdürülebilir su kullanımı desteklenir.

•Su verimliliği sağlamak için, önce proses bazında detaylı bir analiz yapılmalı ve gereksiz su kullanımları, kayıplar ve yanlış uygulamalar belirlenmelidir. Bu analizle, her üretim prosesi ve tesis genelinde su tasarrufu potansiyeli ve verimlilik hedefleri belirlenmelidir.

•Endüstriyel tesislerde su kullanım ve atıksu oluşum noktalarının belirlenmesi, su verimliliği için kritik bir adımdır. Proses profillerinin oluşturulması, gereksiz su kullanımlarını, yüksek su kullanım noktalarını, su geri kazanım imkanlarını ve kayıpları tespit etmeyi kolaylaştırır. Bu, su verimliliği artırmak için gerekli modifikasyonları ve iyileştirmeleri sağlar.

•Endüstriyel tesislerde su ve atıksu miktarlarının izlenmesi, verimsizlik ve çevresel problemlerin önlenmesine yardımcı olur. Proses bazında izleme, enerji tüketimini %6-10, su tüketimini ve atıksu miktarını ise %25 oranında azaltabilir. İzleme için, sayaçlar gibi ekipman kullanımı, prosedürlerin oluşturulması ve tüm girdi-çıktıların izlenmesi gereklidir. Ayrıca, hammadde kayıplarının izlenmesi ve önlemler alınması önemlidir.

Gıda Ürünlerinin İmalatı – Genel Önlemler Niteliğindeki Önlemler

1-Su kayıplarının tespit edilmesi ve azaltılması

•Endüstriyel üretim proseslerinde su kayıplarının engellenmesi için ekipmanlar, pompalar ve boru hatlarının düzenli bakımları yapılmalıdır. Bakım prosedürleri, pompalar, valfler, boru hatları ve kimyasal dağıtım sistemlerinin denetimini içermelidir. Ayrıca, filtrelerin ve boru hatlarının temizliği, ölçüm ekipmanlarının kalibrasyonu ve rutin kontroller yapılmalıdır. Etkin bakım, su tüketiminde %1-6 arasında tasarruf sağlar.

2-Dökülme ve sızıntıların en aza indirilmesi

•İşletmelerde dökülme ve sızıntılar, hem hammadde hem de su kayıplarına yol açmaktadır. Ayrıca, ıslak temizlik yöntemleri kullanıldığında su tüketimi, atıksu miktarları ve kirlilik yükleri artabilir. Dökülme ve sıçrama kayıplarını azaltmak için sıçrama önleyiciler, kanatlar, damlama tepsileri ve elekler gibi önlemler kullanılmalıdır. Bu uygulamalar, hammadde ve su kayıplarını en aza indirir.

3-Temiz su akımlarının kirli su akımlarıyla karışmasının önlenmesi

•Endüstriyel tesislerde, atıksu oluşum noktaları belirlenerek yüksek kirlilik yüküne sahip atıksular ile temiz atıksular ayrı hatlarda toplanabilir. Bu yöntem, su kirliliğini azaltır, arıtma performansını artırır ve enerji tüketimini düşürür. Ayrıca, atıksu geri kazanımı ve değerli materyallerin geri kazanılması sağlanarak emisyonlar azaltılabilir. Sıcak atıksu akımlarından ısı geri kazanımı da yapılabilir. Ancak, atıksu akımlarının ayrılması yüksek yatırım maliyetleri gerektirir, fakat büyük miktarlarda geri kazanım sağlanabilir.

4-Tüm atıksu oluşum noktalarında atıksu miktarlarının ve niteliklerinin karakterize edilmesiyle arıtılarak ya da arıtılmadan geri kullanımı mümkün olan atıksu akımlarının belirlenmesi •Endüstriyel tesislerde farklı atıksu akımları oluştuğundan, atıksu oluşum noktalarının belirlenmesi ve karakterize edilmesi, geri kullanım için önemli bir adımdır. Filtre geri yıkama suları, TO konsantreleri, blöf suları gibi nispeten temiz atıksular arıtılmadan geri kullanılabilirken, geri kullanımı mümkün olmayan atıksular uygun arıtma teknolojileriyle arıtıldıktan sonra kullanılabilir. Membran filtrasyon yöntemleri, özellikle nanofiltrasyon ve ters osmoz, endüstriyel atıksu geri kullanımında yaygın olarak kullanılır. Geri kullanım uygulamaları, su tüketiminde %13, atıksu miktarında %18 ve atıksuların KOİ yüklerinde %48’e kadar azalma sağlayabilmektedir. Tekstil endüstrisinde de su tasarrufu oranları %30-70 arasında değişebilmektedir. Bu tür uygulamalar, uzun vadede enerji tasarruflarıyla birlikte önemli çevresel ve ekonomik faydalar sağlar.

5-Yıkama ve durulama sularının tekrar kullanım kapsamlarının belirlenmesi

•Endüstriyel tesislerde, özellikle yıkama ve durulama suları ile filtre geri yıkama suları gibi nispeten temiz atıksular, zemin yıkama ve bahçe sulama gibi işlemlerde arıtılmadan geri kullanılabilir. Bu uygulama, su kalitesi gereksinimlerini karşılamayan ancak düşük kaliteli su gerektiren işlemler için uygundur. Bu şekilde, ham su tüketiminde %1-5 arasında tasarruf sağlanabilir.

6-Su kullanımını optimize etmek için otomatik kontrol-kapatma vanalarının kullanılması

•Su tüketiminin akış kontrol cihazları, sayaçlar ve bilgisayar destekli izleme sistemleri kullanılarak izlenmesi, teknik, çevresel ve ekonomik açıdan önemli avantajlar sağlar. Tesis genelinde ve üretim proseslerinde debimetre ve sayaçlar ile su tüketiminin izlenmesi, su kayıplarını engellemeye yardımcı olur. Ayrıca, otomatik kapama vanaları ve valfler ile su tüketimlerinin kontrol altına alınması, süreçlerin verimliliğini artırır. Bu uygulamalarla, proses bazında su tüketiminde %20-30’a kadar tasarruf sağlanabilir.

7-İçme suyunun üretim hatlarında kullanımından kaçınılması

•İmalat sanayisinde farklı üretim süreçlerine uygun olarak çeşitli su kaliteleri kullanılmaktadır. Endüstriyel tesislerde genellikle yeraltı su kaynaklarından temin edilen ham su, arıtılarak üretim proseslerinde kullanılmaktadır. Ancak bazı durumlarda içme suyu doğrudan kullanılabilir ya da ham su klorlu bileşiklerle dezenfekte edilerek kullanılmaktadır. Fakat, klorun suda kalması, organik bileşiklerle reaksiyona girerek zararlı dezenfektan yan ürünlerinin oluşmasına neden olabilir. Bu yüzden klorlu dezenfeksiyon yerine ultraviyole (UV), ultrason (US) veya ozon gibi yüksek oksidasyon kapasitesine sahip dezenfeksiyon yöntemleri tercih edilmelidir. Bu uygulama ile su, enerji ve kimyasal maliyetlerinde önemli bir azalma sağlanabilir. Ayrıca, üretim süreçlerinde gerekli su kalitesi parametrelerinin belirlenmesi, gereksiz su temin ve arıtma maliyetlerinin azaltılmasına yardımcı olur.

8-Yağmur sularının toplanarak tesis temizliğinde veya uygun alanlarda alternatif su kaynağı olarak değerlendirilmesi

•Su kaynaklarının azaldığı günümüzde, yağmur suyu hasadı özellikle düşük yağış alan bölgelerde sıkça tercih edilmektedir. Yağmur suyu toplama ve dağıtım sistemlerinde sarnıçlar, zemine sızdırma, yüzeyden toplama ve filtreleme gibi farklı teknolojiler kullanılmaktadır. Özel drenaj sistemleri ile toplanan yağmur suları, uygun kalite gereksinimlerini karşıladığı takdirde üretim süreçlerinde, bahçe sulamasında, tank ve ekipman temizliğinde, yüzey temizliğinde kullanılabilir. Örneğin, sanayi tesislerinde toplanan çatı yağmur suları depolanarak peyzaj sulamasında %50 su tasarrufu sağlanmıştır. Ayrıca, toprak geçirgenliğini artırmak için delikli taşlar ve yeşil alanlar kullanılarak yağmur suyunun emilmesi sağlanabilir. Bina çatılarında toplanan yağmur suları araç yıkama ve bahçe sulamasında da kullanılabilir ve biyolojik arıtma ile %95 oranında geri kazanılabilir.

9-Sucul ortamda risk oluşturan maddelerin (yağlar, emülsiyonlar, binderler gibi) depolanması, saklanması ve kullanım sonrası atıksuya karışmasının engellenmesi

•Endüstriyel tesislerde, yağlar, emülsiyonlar ve binderler gibi sucul ortam için risk taşıyan kimyasalların atıksu akımlarına karışmasını engellemek amacıyla kuru temizleme teknikleri kullanılabilir. Bu teknikler, sızıntıları önleyerek su kaynaklarının korunmasına yardımcı olur. Böylece, su kirliliği önlenir ve suyun kalitesi korunur.

10-Sucul ortam için toksik ya da tehlikeli kimyasalların taşınmasının engellenmesi için kapalı depolama ve geçirimsiz atık/hurda sahası yapılması

•Endüstriyel tesislerde, sucul ortam için toksik veya tehlikeli kimyasalların alıcı ortamlara taşınmasını engellemek amacıyla kapalı ve geçirimsiz atık/hurda depolama sahaları oluşturulabilir. Ülkemizdeki mevcut çevre düzenlemeleri doğrultusunda bu tür uygulamalar halihazırda yapılmaktadır. Ayrıca, toksik veya tehlikeli maddelerin depolandığı alanlara ayrı bir toplama kanalı yapılarak, sızıntı sularının ayrı bir şekilde toplanması sağlanabilir. Bu sayede, sızıntıların doğal su ortamlarına karışması engellenmiş olur.

11-Üretim proseslerinde bilgisayar destekli kontrol sistemlerinin kullanılması

•Endüstriyel tesislerde kaynak kullanımı ve çevresel problemlerin etkin yönetilmesi için üretim proseslerinde bilgisayar destekli kontrol sistemlerinin kullanılması önemlidir. Proses girdi-çıktı akışlarının doğru şekilde tanımlanması, kaynak verimliliğini artırmaya, ekonomik ve çevresel performansı geliştirmeye yardımcı olmaktadır. Girdi-çıktı envanterlerinin düzenlenmesi, sürekli iyileştirmenin sağlanmasında temel bir adımdır ve bu tür yönetim uygulamaları, teknik personel ve üst yönetimin katılımını gerektirir. Ayrıca, bilgisayarlı izleme sistemleri kullanılarak, proseslerdeki verimlilik artırılabilir ve kaynakların daha etkin kullanımı sağlanabilir.

12-Üretimde zaman optimizasyonunun uygulanması ve tüm işlemlerin en kısa sürede bitecek şekilde düzenlenmesi

•Endüstriyel üretim süreçlerinde zaman optimizasyonu, kaynak kullanımı maliyetlerini, iş gücü maliyetlerini ve çevresel etkileri azaltmak için etkili bir yöntemdir. Üretim süreçlerinin en kısa sürede tamamlanabilmesi için her bir adımın dikkatlice gözden geçirilmesi ve gereksiz adımların ortadan kaldırılması gerekmektedir. Verimsizlik ve tasarım hataları nedeniyle ürün kalitesi sağlanamadığında, üretim süreçlerinin yenilenmesi gerekebilir. Zaman optimizasyonu, üretim süreçlerinde daha düşük kaynak tüketimi, atık, emisyon ve katı atık üretimi ile verimliliği artırmaya yardımcı olabilir.

13-Su ve enerji israfını engellemek için üretim prosedürlerinin dokümante edilmiş halde bulundurulması ve çalışanlar tarafından kullanılması

•Endüstriyel tesislerde verimli üretim yapılabilmesi için etkin prosedürler uygulanmalıdır. Bu prosedürler, potansiyel sorunların ve kaynakların belirlenmesi, değerlendirilmesi ve üretim aşamalarının kontrol edilmesi amacıyla gerekli araçlardır. Uygun prosedürlerin belirlenmesi ve uygulanması, kaynakların (su, enerji, hammadde, kimyasal, personel, zaman vb.) daha verimli kullanılmasını sağlar. Bu süreçler aynı zamanda üretim süreçlerinin güvenirliğini ve kalitesini güvence altına alır. Üretim prosedürlerinin dokümante edilmesi ve izlenmesi, işletme performansının değerlendirilmesi, anında refleks geliştirme ve çözüm önerilerinin oluşturulması için kritik öneme sahiptir. Bu tür iyi yönetim uygulamaları, temiz üretim ve çevre yönetim sistemlerinin yapılandırılmasına ve sürekliliğine katkı sağlar. Ayrıca, üretim prosedürlerinin etkin şekilde uygulanması ve izlenmesi, kısa vadede geri ödeme süresi sağlarken uzun vadede maliyet tasarrufu ve çevresel faydalar yaratır.

14-Duş/tuvalet vb. su kullanım noktalarında su tasarrufu sağlayacak otomatik donanım ve ekipmanların (sensörler, akıllı el yıkama sistemleri vb.) kullanılması

•Endüstriyel tesislerde su kullanımı, üretim proseslerinin yanı sıra personelin hijyen ihtiyaçları için de kritik öneme sahiptir. Su tüketiminde tasarruf sağlamak için tesislerde, duşlar, tuvaletler gibi alanlarda otomatik donanım ve ekipmanlar kullanılabilir. Sensörlü musluklar ve akıllı el yıkama sistemleri gibi cihazlar, su kullanımını optimize eder. Akıllı el yıkama sistemleri, su, sabun ve hava karışımını doğru oranda ayarlayarak hem su tasarrufu sağlar hem de kaynak verimliliği artar.

15-Tesiste gri suların ayrı toplanıp arıtılması ve yüksek su kalitesi gerektirmeyen alanlarda (yeşil alan sulama, yer, zemin yıkama vb.) kullanılması

•Endüstriyel tesislerde sadece üretim süreçlerinden değil, duşlar, lavabolar ve mutfaklar gibi alanlardan da atıksular oluşmaktadır. Bu atıksular “gri su” olarak adlandırılır. Gri sular, uygun arıtma prosesleri ile arıtılarak, yüksek su kalitesi gerektirmeyen alanlarda, örneğin yeşil alan sulama veya zemin yıkama gibi işlemlerde kullanılabilir. Bu sayede tesislerin su tüketiminde önemli bir tasarruf sağlanabilir.

Kaynak: https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM/Belgeler/mevzuatlar%202024/Y%C3%96NETMEL%C4%B0KLER/Su%20Verimlili%C4%9Fi%20Y%C3%B6netmeli%C4%9Fi.pdf