BRCGS Food Standardına Göre Haşere Yönetimi (Madde 4.14)

Gıda üretim tesislerinde haşere kontrolü, ürün güvenliğini sağlamak ve işletme hijyenini korumak için hayati öneme sahiptir. BRCGS Food Standardı, haşere yönetimi konusunda detaylı gereklilikler sunarak işletmelerin sistematik ve etkin bir kontrol mekanizması kurmasını zorunlu kılar. Bu yazıda, BRCGS Food Standardı Madde 4.14 ve alt maddeleri kapsamlı şekilde ele alınacaktır.

Tüm tesisler, haşere riskini en aza indirecek ve herhangi bir istilaya karşı hızlı aksiyon alacak kaynaklara sahip olmalıdır. Haşere yönetimi programları, yürürlükteki tüm mevzuatlara uygun olarak oluşturulmalıdır​.

2. Haşere Tespiti ve Müdahale (Madde 4.14.1)

Bir haşere aktivitesi tespit edilirse, bu durum ürünlere, girdilere veya paketleme malzemelerine bulaşma riski oluşturmamalıdır. İstila durumu, kayıt altına alınarak etkin bir haşere yönetim programının parçası olarak ele alınmalıdır​. Bir istilanın meydana geldiği durumlarda, bu açıkça belgelenmeli ve etkili bir şekilde yönetilmelidir. Haşere faaliyetiyle ilgili herhangi bir ürün, hammadde veya ambalaj, tesisin uygun olmayan ürün işlemlerine tabi tutulmalıdır.

3. Haşere Yönetimi Sorumlulukları (Madde 4.14.2-4.14.3)

• Tesis, yetkili bir haşere yönetim firması ile sözleşme yapmalı veya kendi bünyesinde eğitimli personelle haşere kontrolünü sağlamalıdır.
• Kontrol sıklığı, risk değerlendirmesi ile belirlenmeli ve değişiklikler (bina değişimi, önemli haşere vakaları) durumunda gözden geçirilmelidir.
• Eğer tesis kendi haşere yönetimini üstleniyorsa, kimyasal kullanımı ve haşere kontrol teknikleri konusunda yetkin bir personele sahip olmalıdır​.

4. Haşere Yönetimi Dokümantasyonu (Madde 4.14.4)

Her tesis, haşere yönetimi ile ilgili tüm faaliyetleri dokümante etmeli ve aşağıdaki bilgileri içermelidir:

• Haşere izleme ve kontrol cihazlarının yerlerini tanımlayan güncel bir saha planı. Bu plan periyodik olarak, örneğin yıllık olarak veya site değişiklikleri olduğunda gözden geçirilmelidir
• Sahadaki yem türlerinin ve izleme cihazlarının tanımlanması (örneğin numaralandırılmış bir liste)
• saha yönetimi ve yüklenici için açıkça tanımlanmış sorumluluklar. Bu, iletişim yöntemlerini, aday gösterilen saha ve yüklenici personeli için iletişim bilgilerini ve gözden geçirme toplantılarının ne zaman yapılacağına dair tarihleri içermelidir
• Kullanılan haşere kontrol ürünlerinin detayları ve güvenli ve etkili kullanımları için talimatlar
• gözlemlenen herhangi bir haşere aktivitesinin kayıtları
• Gerçekleştirilen haşere kontrol faaliyetlerinin detayları.

5. Yem ve Tuzak Yönetimi (Madde 4.14.5-4.14.6)

• Yem istasyonları, ürün bulaşma riskini önleyecek şekilde yerleştirilmeli ve düzenli bakımı yapılmalıdır. Eksik yem istasyonları veya eksik kemirgen kontrol cihazları kaydedilmeli ve araştırılmalıdır. Yem istasyonunun bulunmama nedenine bağlı olarak ek işlem yapılması gerekebilir; Örneğin, ürün için herhangi bir risk bulunmadığından ve herhangi bir haşere faaliyetinin uygun şekilde yönetildiğinden emin olmak için.
• Toksik kemirgen yemleri, açık ürün bulunan alanlarda kullanılmamalıdır.
• Feromon tuzakları ve diğer izleme cihazları stratejik noktalara yerleştirilerek düzenli kontrolleri sağlanmalıdır​. Ekipmanlar tamamen çalışır durumda olmalıdır.

6. Kuş Kontrolü ve Yapısal Önlemler (Madde 4.14.7)

Tesis, kuşların binalara girmesini veya yükleme/boşaltma alanlarında yuvalanmasını önleyecek önlemleri almalıdır. Bu, fiziksel bariyerler ve caydırıcı sistemlerle sağlanabilir​.

7. Acil Durum Planı ve Ürün Koruma (Madde 4.14.8)

Haşere aktivitesi durumunda, risk altındaki ürünlerin belirlenmesi ve bulaşmayı önlemek için acil aksiyon planı uygulanmalıdır. Olası etkilenen ürünler, uygun olmayan ürün prosedürüne tabi tutulmalıdır​.

8. Haşere Yönetimi Kayıtları ve Denetim (Madde 4.14.9-4.14.11)

• Haşere önleme ve hijyen tavsiyeleri kayıt altına alınmalı ve önerilen iyileştirmeler zamanında uygulanmalıdır.
• Yılda en az bir kez, bir haşere yönetimi uzmanı tarafından kapsamlı bir değerlendirme yapılmalıdır.
• Haşere yönetimi trendleri analiz edilmeli ve olası riskler belirlenmelidir​.

9. Çalışanların Farkındalığı (Madde 4.14.12)

Çalışanlar, haşere aktivitesine dair belirtileri tanıyabilmeli ve ilgili yöneticilere durumu raporlamaları gerektiğinin bilincinde olmalıdır​.

Sonuç

BRCGS Food Standardına uygun bir haşere yönetimi programı, yalnızca düzenli kontrolleri içermekle kalmaz; aynı zamanda çalışan eğitimi, detaylı dokümantasyon ve hızlı müdahale prosedürlerini de kapsar. Gıda güvenliğini tehdit eden unsurları en aza indirmek için işletmelerin bu gereklilikleri eksiksiz yerine getirmesi büyük önem taşımaktadır.

Gıda fabrikalarında sık rastlanan haşereler şunlardır:

1. Kemirgenler

• Fareler (Mus musculus): Küçük, çevik ve dar alanlara girebilirler. Gıda kontaminasyonuna neden olurlar.
• Sıçanlar (Rattus spp.): Daha büyük ve güçlüdürler, gıda kaynaklarını hızla tüketebilir ve kablo gibi malzemeleri kemirerek zarara yol açabilirler.

2. Hamamböcekleri

• Alman Hamamböceği (Blattella germanica): Küçük ve hızlı üreyen bir türdür, mutfaklarda ve gıda üretim alanlarında sıklıkla bulunur.
• Amerikan Hamamböceği (Periplaneta americana): Daha büyük bir türdür, genellikle kanalizasyon sistemleri ve sıcak, nemli alanlarda yaşar.

3. Uçan Haşereler

• Meyve Sinekleri (Drosophila spp.): Çürümüş meyve ve sebzelerin olduğu alanlarda görülürler.
• Karasinekler (Musca domestica): Mikropları gıdalara bulaştırabilirler, genellikle atık ve pis alanlarda çoğalırlar.
• Tatarcıklar (Phlebotomus spp.): Nemli ortamlarda ve organik atıkların bulunduğu yerlerde üreyebilirler.

4. Depo Zararlıları

• Un Kurdu (Tenebrio molitor): Un, tahıl ve kuru gıda ürünlerine zarar verir.
• Kırmızı Un Biti (Tribolium castaneum): Un ve tahıl ürünlerinde sık görülür, üretim tesislerinde ciddi kontaminasyon riski taşır.
• Pirinç Biti (Sitophilus oryzae): Pirinç, buğday, mısır gibi tahıllarda görülür ve stoklanmış gıdalara zarar verir.
• Tütün Böceği (Lasioderma serricorne): Baharat, tütün ve kuru gıdalara zarar verebilir.

5. Karıncalar

• Fırın Karıncası (Monomorium pharaonis): Küçük yapıları sayesinde makinaların içine ve gıda depolarına kolayca girerler.
• Siyah Bahçe Karıncası (Lasius niger): Şekerli gıdalara yönelirler ve büyük koloniler oluşturabilirler.

6. Örümcekler ve Akrepler

• Örümcekler: Doğrudan gıdaya zarar vermezler ama ağları, gıda üretim hijyeni için risk oluşturabilir.
• Akrepler: Gıda fabrikalarında nadiren görülse de, nemli ve karanlık bölgelerde saklanabilirler.