Çevresel izleme programlarının etkin bir şekilde uygulanabilmesi için tesislerin risk bölgelerine (zone) ayrılması kritik bir adımdır. Zone belirleme, gıda üretim alanındaki farklı bölgelerin kontaminasyon risk seviyelerine göre sınıflandırılması ve her bir bölgeye özgü kontrol önlemlerinin tanımlanmasını sağlar.
Zone Nedir ve Neden Önemlidir?
Zone, bir üretim tesisinde kontaminasyon riskinin derecesine bağlı olarak ayrılan alanları ifade eder. Risk değerlendirmesi, bu bölgelere özgü izleme ve temizlik prosedürlerini geliştirmek için temel teşkil eder. Zone belirlemenin temel avantajları şunlardır:
- Hedefe Yönelik Hijyen Uygulamaları: Her bölgeye özel hijyen prosedürleri uygulanarak risk minimize edilir.
- Kaynakların Etkin Kullanımı: Daha yüksek riskli alanlara yoğunlaşarak izleme ve temizlik süreçlerinde verimlilik sağlanır.
- Gıda Güvenliğinin Güçlendirilmesi: Zone belirleme, kontaminasyonun kritik alanlardan daha düşük riskli bölgelere yayılmasını önler.
Zone Sınıflandırması
BRCGS Gıda Güvenliği Standardı’na göre, üretim tesisindeki bölgeler dört ana kategoriye ayrılır:
- Zone 1 – Doğrudan Gıda Temas Alanları
Gıda ile doğrudan temas eden yüzeylerdir (örneğin, kesme tahtaları, dolum makineleri). Bu alanlarda sıkı hijyen ve izleme gereklidir.
Örnek İzleme Yöntemleri: Yüzey swabları, Listeria ve Salmonella testleri. - Zone 2 – Dolaylı Gıda Temas Alanları
Gıda temas yüzeylerine yakın bölgeler (örneğin, ekipman çerçeveleri, konveyör bantları). Bu alanlardan kaynaklanabilecek çapraz kontaminasyon riskine dikkat edilmelidir.
Örnek İzleme Yöntemleri: Hijyen indikatör organizma testleri (ör. Enterobacteriaceae). - Zone 3 – Üretim Alanı Çevresi
Gıda üretim alanı dışında, ancak üretim sürecini etkileyebilecek alanlardır (örneğin, koridorlar ve depolar).
Örnek İzleme Yöntemleri: Hava kalitesi testleri, toz ve partikül analizleri. - Zone 4 – Dış Çevre
Tesisin dışında yer alan, doğrudan gıda üretim sürecine dahil olmayan alanlardır (örneğin, yükleme alanları). Bu alanlarda daha düşük izleme sıklığı yeterli olabilir.
Örnek İzleme Yöntemleri: Genel temizlik değerlendirmeleri ve hava örnekleme.
Zone Belirleme Sürecinde İzlenecek Adımlar
- Risk Analizi
Tesisin her bir bölgesi için potansiyel kontaminasyon kaynakları ve taşıyıcıları belirlenmelidir. HACCP planı bu analiz için rehber olabilir. - Site Planı Hazırlama
Tesisin detaylı bir haritası oluşturularak, tüm zone’lar ve kritik kontrol noktaları (örneğin, drenler, hava üniteleri, el yıkama istasyonları) işaretlenmelidir. - Test Frekansı ve Hedef Organizma Belirleme
Her zone için test sıklığı ve izlenecek mikroorganizmalar belirlenmelidir. Örneğin, Zone 1 için daha sık test yapılırken, Zone 4 için daha seyrek izleme yeterli olabilir. - Kontrol Önlemleri ve Eğitim
Çalışanlar, zone’lar arası hareket ederken kontaminasyonu önlemek için eğitilmeli ve gerekli koruyucu ekipmanlar (ör. eldiven, ayakkabı örtüsü) sağlanmalıdır.
Sonuç
Zone belirleme, çevresel izleme programının yapı taşıdır. Tesisin doğru bir şekilde bölgelere ayrılması, kaynakların etkin kullanımını ve gıda güvenliğinin korunmasını sağlar. Zone’ların düzenli olarak gözden geçirilmesi ve gerekirse revize edilmesi, programın güncelliğini koruması açısından önemlidir.
Blogunuzda, bu temel yaklaşımı vurgulamak, okuyucularınıza hijyen yönetimi konusunda değerli bir perspektif sunacaktır.
mcgidakalite.com 